|
استاد علي اصغر مدرسي
استاد على اصغر مدرس در سال 1291 شمسى در خاندان فقيه و عالم با تقوى، مولف دانا و توانا ميرزا محمدعلى مدرس تبريزى چشم به جهان گشود. پدرش عالم شهيد و خطيب توانا و صاحب ريحانة الادب بود.
ايشان تحصيلات مقدماتى را در شهر تبريز به پايان برد و كسب نمرات عالى منجر به اعطا مدال علمى از طرف وزارت معارف وقت گرديد. متعاقبا در دانشكده حقوق دانشگاه تهران تحصيل در رشته حقوقى قضائى را آغاز و در سال 1315 دانشنامه ليسانس در رشته حقوق قضائى و در سال 1329 نيز ليسانس علوم سياسى را اخذ مىكند و پس از اتمام دوره خدمت نظام وظيفه مدتى در وزارت دادگسترى به امر قضاوت اشتغال مىورزند. اما اين امر به درازا نمىكشد، از اواخر 1318 شغل سردفترى را برگزيد و تا انتخابات دوره 17 مجلس شوراى ملى كه بجبوحه مبارزات ملت ايران براى ملى كردن صنعت نفت بود به همين شغل اشتغال داشت تا اين كه در دوره هفدهمين مجلس شوراى ملى از طرف مردم تبريز به نمايندگى مجلس انتخاب شد.
مؤانست توام با صداقت، صميميت، وقار، تواضع و احاطه علمى به مسائل حقوقى سبب مىشود تا دفتر خانه اى كه ايشان سردفتر آن بودند به عنوان كانون نشر مكارم اخلاقى، انسانى، علمى، مطرح شود. اسنادى كه در اين دوره تحرير شدهاند از نظر محتوا و شكل، كم نظير و در اوج دقت و زيبايى قرار دارند.
وجود خصوصيات مستحسن و ستوده و فضايل علمى و معنوى موجب حسن شهرت استاد على اصغر مدرس شد. پس از انتخاب به عنوان نماينده مردم تبريز، طبق قانون با تصدى سردفترى قابل جمع نبود، لذا از سمت سر دفترى استعفا كردند.
در 9 تير ماه سال 1331 شمسى از سازمان وكلاى دادگسترس وقت پروانه وكالت درجه يك دادگسترى را اخذ مىكنند. در اين دوره به عنوان نماينده مردم تمامىمساعى خود را براى احقاق حق مردم مبذول مىدارند و در مبارزه بى امان ملت ايران عليه استعمار انگليس بطور جدى شركت مىكند.
مقارن همين زمان از طرف هيات وزيران به اتفاق سه تن از نمايندگان مجلس آن زمان به عضويت شوراى عالى شركت ملى نفت ايران برگزيده مىشود. پس از كودتاى 28 مرداد 1332 به تبريز مراجعت و به عنوان يكى از مشاهير حقوقدانان و معتمدان آذربايجان منشا آثار خير متعددى مىشود. وى با جامعه حقوقى كشور ارتباط مستمرى داشت.
ايشان علاوه بر اين كه منشا خدمات ارزنده اجتماعى بوده و هستند بخش اعظم عمر خود را صرف تحقيق، تحرير و تاليف كتاب، رسالات و مقالات نموده است كه به شرح ذيل مىباشد:
1ـ حقوق فطرى يا مبانى حقوق بشر
2ـ 10 مقاله معتبر و پر محتوى راجع به مسائل حقوقى در مجله كانون وكلاى دادگسترى
3ـ ده مقاله ادبى، تاريخى و فرهنگى در نشريه كتابخانه ملى تبريز
4ـ مقاله فطرت و آزادى در كتاب محيط ادب
5ـ مقالاتى چون حجيت عقل يا دليل عقلى درد و جزء مستقلات عقلى و استلزامات عقلىـ پنج گفتار در فطرتـ شش گفتار در شرح شش قاعده فقهىـ هفت گفتار اصولىـ احوال اجتماعى عرب قبل از اسلامـ عقل از ديدگاههاى مختلف و ...
استاد مدرس يكى از بنيان گذاران كتابخانه ملى تبريز بود كه خدمات ارزندهاى را همراه برادران نخجوانى به جامعه كتابدارى تبريز اعطا نمودند، ايشان با تواضع و فروتنى و شخصيت و منش انسانى كه داشت شمع جمع هر محفل بود. متواضع و مهربان بود از هر گونه دورويى و نيرنگ كه رسم زمانه است بيزار بود و در تمام عمر خود از تعليم و تعلم باز نماند.
اگر همچو گل از بوستان كشيدى پاى
هنوز ياد تو آرام جان و خاطر ماست
استاد مدرس در راه آزاديخواهى قدمها برداشته بود ولى درآن باب تظاهر و تاكيد بيش از حد نمىكرد.
از ديار دانش و فضيلت بود. سيماى بسيار شاداب و جذاب داشت، حافظه، هوش و خرد سرشار، خوش رويى و خوش خويى، خوش ذوقى و خوش منظرى. آزادگى و وارستگى، فروتنى و بى تكلفى، حق پرستى و زورستيزى، صراحت و صداقت و شهامت، گرمى و شورانگيزى بيان، گستره دانش و بينش، از خطوط اصلى چهره شخصيت انسان آزاده و فرزانه بود كه به نام على اصغر مدرس لقب داشت آراسته بر همه فضايل،پيراسته از همه رذايل.
مرحوم دكتر مهدى روشن ضمير در كتاب ”ياد ياران“ مىنويسد كه: »روزى در يكى از كنگرههاى تحقيقات ايرانى كه در دانشگاه آذرآبادگان تبريز برپا بود آقاى مدرس درباره موضوعى سخنرانى فرمودند و داد سخن دادند. در پايان از دانشمند محترم استاد محيط طباطبائى شنيدم فرمودند »چنان پدرى را چنين پسرى شايد«
تمجيد و تجليل از خدمات پرارزش رادمردانى كه فصول و ادوار زندگانى خود را در راه بسط و تعميم اناره افكار جامعه و افزايش مظاهر تمدن و فرهنگ به پايان رساندهاند وجداناً ضرورى است.
و زندهياد على اصغر مدرس در سلك اين قبيل عناصر نيكوكار به شمار مىرفت كه با مراسم نكوداشت آن بزرگوار در سال 1382 تا حدودى از بزرگواريهاى ايشان تجليل شد.
نگارنده در 15 ارديبهشت سال 1382 در مراسم نكوداشت آن فقيد سعيد در تالار مجتمع فرهنگى با آن بزرگوار آشنا شدم و در حدود نيم ساعت صحبت و بحث با ايشان آن زنده ياد را مردى بسيار تيز هوش و سياستمدار بزرگ درك كردم و اين شعر شهريار ملك سخن برايم تداعى شد كه:
بال مگس كجا و بلند آشيان عشق
آنجا كه پرزدن نتواند عقاب ها
مرحوم مدرس نه تنها در استان آذربايجان شرقى شخصى شناخته شده و معروف و مورد احترام بود، بلكه در سراسر كشور آوازه ايشان پيچيده بود و مورد وثوق و احترام تمامى سردفتران و دفترياران كشور بود. اكثر آنها ياد و نام ايشان را با احترام تمام بر زبان مىراندند.
دكتر جعفر مدرس فرزند استاد خصوصيات پدرش را در چند نكته چنين خلاصه مىكند:
1- صداقت و پاكى: صداقت ايشان در زندگى مهمترين مساله بود چه در امور مادى و چه معنوى و اين صفت در تمام دوران عمرشان جلوه گر بود.
2ـ مناعت طبع و استغنا: هيچ وقت مشاهده نشد كه ايشان براى كارها، مسايل و مشكلات خودشان تقاضائى از كسى، حتى از دوستانشان بكنند كه مىدانم خوشحال مىشدند و هميشه در معاشرت و اختلاط با ديگران جانب احتياط و اقتصاد را رعايت مىكرد.
3ـ عشق كمك به ديگران، براى همه سفارش مىكردند كه هر خدمتى از دستتان برآيد براى مردم انجام دهيد.
4ـ خطيب توانا با حافظهى قوى: بحثها و سخنرانىهاى ايشان در تالارها و مجامع مختلف و گوناگون، هنوز هم ورد زبان كسانى است كه در اين مكان حاضر و به صحبتهاى ايشان گوش دادهاند.
5ـ دقت زياد: درهر موضوع و زمينه اى دقت بيشترى داشتند اصولا اشتباه كردن براى او قابل قبول نبود.
6ـ قانونمندى: در علم به قوانين و رعايت قانون شديدا سخت گير بود، هر ضررى را براى حفظ و رعايت قانون متقبل شده و حتى تا واپسين دم اغلب قوانين مصوب را مطالعه و نقد هم مىنمود.
7ـ وفادارى به دوستان و نزديكان: ياد و خاطره همه دوستانشان را حفظ مىنمود. نمونهها در اين مورد فراوان است اما در اين ميان هواى ياران رفته، هواى ديدارشان، صحبتهاى غم انگيز اصلى زندگى ايشان بود.
8ـ عشق به تبريز و در نهايت به طبيعت آذربايجان. عشقشان به تبريز و تبريزىها و محبتهاى نامريى شان مافوق تصور بود.
بالاخره استاد على مدرس در 28 مرداد ماه سال هشتاد و شش دارفانى را وداع گفت و به ديار باقى شتافت، و در گورستان وادى رحمت در قطعه هنرمندان تبريز به خاك سپرده شد. اما با درگذشت ايشان جامعه حقوقى تبريز يكى از اساتيد كليدى و از حقوقدانان برجسته خود را از دست داد و بى گمان هيچ كس نمىتواند جاى خالى ايشان را چه از منظر انسانى و اخلاقى و چه از مقام علمى در ميان اهل علم پر كرده باشد.
منابع و ما~خذ:
1ـ ويژه نامه مراسم نكوداشت و تجليل از استاد على اصغر مدرسـ اداره فرهنگ و ارشاد استان آـ شرقى
2ـ روزنامه مهد آزادىـ ويژه گراميداشت مرحوم استاد على اصغر مدرسـ مقاله نگارندهـ 7 مهر 1386
|
