|
سخن از دل هايى است كه آن سوى مرزهاى جغرافياى سياسى تحميل شده از سوى استعمار به ياد ايران تپيده و همانند ايرانيان اين سوى مرزها مىانديشند. ايرانيانى كه هنوز هم ديوان حافظ را در كنار قرآن كريم بر سر سفره هاى هفت سين نوروزى خويش مىگذارند.
اين بار براى يافتن گمشده اى با نام »جغرافياى فرهنگى ايران« كه در هياهوى چهارچوبى به نام جغرافياى سياسى از خاطر ما ايرانيان در حال محو شدن است، پاى صحبت هاى سه انديشمند و پژوهشگر ارزنده كشورمان نشسته و از آنها جغرافياى فرهنگى ايران را جستجوگر شديم
جغرافياى فرهنگى ايران در گفتگو با؛كزازى، ثاقب فر و جمشيدى راد
سخن از دل هايى است كه آن سوى مرزهاى جغرافياى سياسى تحميل شده از سوى استعمار به ياد ايران تپيده و همانند ايرانيان اين سوى مرزها مىانديشند. ايرانيانى كه هنوز هم ديوان حافظ را در كنار قرآن كريم بر سر سفره هاى هفت سين نوروزى خويش مىگذارند.
اين بار براى يافتن گمشده اى با نام »جغرافياى فرهنگى ايران« كه در هياهوى چهارچوبى به نام جغرافياى سياسى از خاطر ما ايرانيان در حال محو شدن است، پاى صحبت هاى سه انديشمند و پژوهشگر ارزنده كشورمان نشسته و از آنها جغرافياى فرهنگى ايران را جستجوگر شديم.
دكتر جلال الدين كزازى استاد دانشگاه، اديب و ايران شناس با آن لحن كلام پر طنين خود از جشنباستانى ايرانيان يعنى نوروز سخن گفت و بهترين سنجه براى شناخت مرزهاى فرهنگى ايران را برگزارى جشن هاى نوروزى دانست.
دكتر جمشيدى راد مدير گروه علوم سياسى دانشگاه آزاد تبريز هم مثل هميشه به گرمى پذيراى ما شد. وى از زبان پارسى و تاثير آن در كنار مذهب شيعه بر هويت ايرانى در بعد از اسلام سخن به ميان آورد. و بالاخره استاد مرتضى ثاقب فر نويسنده و پژوهشگر حوزه فرهنگ و ادب نيز به زيبايى گستره حغرافياى فرهنگى ايران را تشريح و بالا بردن توانايى سياسى، اقتصادى و فرهنگى كشور در شرايط فعلى را راه حل تاثيرگذارى به كشورهاى همجوار كه روزگارى در گستره سياسى ايران بودند و اكنون در گستره فرهنگى آن واقع اند، دانست.
محمد رضا ربانى
دكتر جلال الدين كزازى:
آئين نوروزى بهترين سنجه براى
شناخت محدوده جغرافياى فرهنگى ايران است
طرح نو: استاد بفرمائيد كه جغرافيا ى فرهنگى ايران شامل كدام سرزمين هاست؟
دكتر كزازى: بدان سان كه همه آشنايان با تاريخ، فرهنگ ايران زمين مى دانند، جغرافياى فرهنگى ايران بسيار فراتر از جغرافياى ايران كنونى و تحميل شده از سوى استعمار است.
با اين تفاسير كه فرهنگ ايران هنوز در سرزمين هايى روايى دارد كه نمونه ها و نشانه هاى آن در فرهنگ مردمان آن سرزمين هاى جدا از مام ميهن ديده مى شود.
به جز سرزمين هايى كه هنوز زبان پارسى در آن روايى دارد، بسيارى ديگر از سرزمين هاى جهان كه در برون، سرزمين ايرانى شمرده مىشوند )ايران بيرونى( در قلمرو پهناور فرهنگى ايران جاى دارند. من چندين بار تا كنون گفته و نوشته ام كه برترين سنجه براى سنجش اين جغرافيا جشن و آئين نوروز است. جشن فراگير و ميهنى ايرانيان كه در هر گوشه از جهان برگزار مى شود، مى توان گفت فرهنگ ايرانى در آنجا راه برده است.
طرح نو: از ديد شما عوامل پيوند سرزمين هاى ايرانى چيست؟
از چندين عامل مى توان چونان پيوند دهنده ايرانيان و سرزمين هاى ايرانى ياد كرد. يكى زبان پارسى است. اما جغرافياى فرهنگى ايران هم چنان گسترده تر از قلمرو زبان پارسى است. زيرا در سرزمينهايى كه هم اكنون زبان آنها پارسى نيست، نمودها و نشانه هاى بسيارى از فرهنگ ايرانى مى توان يافت. ديگرى هم چنان كه گفته شد، آئين و جشن هاى ايرانى به ويژه نوروز است. ديگرى پيوند تبار شناختى و نژادى است. اما به هر روى من بر آنم كه نيرومندترين و كارسازترين عوامل، هنجارها و ويژگى هاى فرهنگى است كه زبان ايرانى در آن ميان نمود بيشترى مى دارد.
!!!
دكتر جمشيدى راد:
جغرافياى فرهنگى ايران از اركان تفكر و هويت هر ايرانى است
جغرافياى فرهنگى ايران بدون ترديد از اركان تفكر و هويت هر ايرانى در حوزه تمدن ايران است. ادبيات، هنر، آداب و رسوم و قلمرو حكومتى و... ايرانى كه پيش از اسلام در ايران زمين جارى بود. اين مولفه ها پس از اسلام نيز تاثيرات خود را از دست نداد و در فراز و نشيب تاريخ هضم نشدند.
به ويژه زبان فارسى پيوستگى خود را از قرنها پيش تا كنون حفظ كرده و امروز نيز يكى از پايه هاى اصيل هويت ايرانى در جغرافياى فرهنگى ايرانى است. فرهنگ ايرانى در عرصه جغرافيايى بر دو چيز بنا شده است: زبان فارسى و نهاد تشيع. زبان فارسى و اسلام شيعى به تجديد حيات ايران در دوران پس از اسلام يارى دادند به اين ترتيب تشيع با زبان فارسى نيروى تازه به حيات سياسى ايرانيان براى تجديد هويت و مليت و دولت سازى در ايران داد و در نهايت با مضامين روز آمد و شرقى در عرصه جغرافياى فرهنگى درآميخت و حوزه شهر آئينى ايران را تاسيس نمود كه مسلماً قلمرو اين جغرافيا فراتر از مرزهاى سياسى امروزى است.
!!!
استاد مرتضى ثاقب فر پژوهشگر تاريخ:
ارائه الگوى فرهنگى و اقتصادى برتر از سوى ايران، مى تواند اقوام ايرانى واقع در جغرافياى فرهنگى ايران را به خود پيوند دهد
سراسر منطقه اى كه براى اولين بار توسط هخامنشيان و زير نظر حكومت ايران قرار گرفت را مى توان محدوده حوزه جغرافيايى فرهنگى ايران ناميد.
هنوز هم ما تاثير زبان فارسى را در تمام اين مناطق و بازمانده هايش مى بينيم. در سمت غرب تركيه كنونى لودياى سابق كه فقط در زمان آتاترك بود، سعى كردند به طور عمدى واژه هاى فارسى و تاثير فرهنگ ايران را بزدايند كه البته تا حدى موفق شدند. ولى در ادبيات ناموفق بودند.
درشمال غرب هم تمام منطقه قفقاز از حوزه هاى فرهنگى ايران است كه حتى تا منطقه چين و اينگوش هم كشيده شده است. در شرق درياى مازندران تمام آسياى ميانه را داريم كه در روبروى سيحون و جيحون يا مسير درى و آمودريا در اين منطقه قرار دارند كه اين مناطقه قبل از اين كه آريايى ها وارد ايران شوند و حكومت تشكيل دهند، خاستگاه زرتشت بوده است. برخى زبان شناسان و اوستا شناسان ابتدا فكر مى كردند كه تولد زرتشت در غرب درياى مازندران و نزديك رضائيه بوده اما بعد متوجه شدند و از جمله خود من كه بيست و چند سال پيش هم كتابى درباره شاهنامه نوشتم، ابراز عقيده كردم كه زرتشت در ناحيه ماوراء النهر زندگى مى كرده و در آنجا به تبليغ مذهب خود پرداخته است. بنابراين تاجيكستان، تركمنستان، ازبكستان و تمام اين حوزه چه در دوره باستان و هنگام تدوين گاهان در حدود 1800 پيش از ميلاد، چه پس از اسلام كه شهرهاى سمرقند و بخارا را داريم كه همگى بخشى از جغرافياى فرهنگى ايران اند. هم چنين تا رود سند و پاكستان كنونى كه عيناً زبان اردو در آنجا رايج است، روايت شده بعد از حمله سلطان محمود غزنوى به وجود آمده كه در اين زبان مخلوطى از زبان پارسى و هندى است و البته در سال هاى اخير انگليسى هم اضافه شده است.
شاعران زيادى هم داريم كه به زبان فارسى شعر مى گفتند كه اوج اين ها اقبال لاهورى بود و بقيه شاعرانى كه پارسى گو بودند و در دربار گوركانيان زندگى مى كردند.
حوزه فرهنگى ايران از طرف شرق بخشى از هندوستان و تمامى پاكستان كنونى را در بر ميگيرد كه همه اينها غير از ايران كنونى است. در افغانستان هم زبان پارسى و ديگر زبان هاى ايرانى هم چون پشتو را داريم و اين ها همه جغرافياى فرهنگى و تمدنى ايران اند.
در پايان تذكرى را بدهم؛ بعضاً حرف هايى زده مى شود كه مثلاً بايد در تمام اين منطقه، ايران بزرگ تشكيل شودـ بدون اينكه با ايده فرهنگى آن مخالف باشمـ بايد بگويم كه ديگر امروزه صحبت از تغيير سرزمين ها به زور يا با سياست هاى پنهانى يا با ايجاد تروريسم كار غلطى است و موفق نخواهد شد. صحبت از اين كه ما جايى را تعريف كنيم براى اين كه زمانى بخشى از ايران بزرگ بوده، بىخردى كامل است و نتيجه عكس مى دهد و باعث رانده شدن اقوام ايرانى حوزه فرهنگى ايران مى شود.
ايران كنونى با ارائه يك الگوى فرهنگى و اقتصادى برترـدر مقابله با الگوى اقتصادى، سياسى و فرهنگى غربـ با كار و زحمت و الگو شدن در منطقه، مى تواند اقوام ايرانى در جغرافياى فرهنگى ايران را به خود پيوند دهد. اين كار براى از ميان نرفتن ضرورى است. ما در اين روند جهانى شدن از يك طرف با اتحاديه اروپا مواجه هستيم كه فعلاً بيش از 500 ميليون نفر جمعيت را در بر مى گيرد، از يك طرف آمريكا هست كه نتايج اعمال او را مى بينيم كه به خاطر دست يابى به منابع نفتى به خاورميانه آمده است. بعضى ايده ها را هم داريم گرچه كاملاً موفق نشده اند مانند اتحاديه عرب يا ايده پانتركيسم. بنابراين ايران اگر مى خواهد زنده بماند، بايد سريعاً به لحاظ سياسى و اقتصادى رشد بكند و بعد اتحاديه اى تشكيل دهد كه اگر ما درست عمل كنيم همه به نفع خودمان است و هم به نفع كشورهاى منطقه. اين منطقه بايد متحد شود تا در برابر قدرت هاى بزرگ تاب بياورد. |
